JP ’’NACIONALNI PARK FRUŠKA GORA’’: Reintrodukcija Evropkog jelena

Evropski jelen je kao autohtona vrsta divljači u prošlosti naseljavao prostore Fruške gore, o čemu svedoče i pisani podaci. Ova vrsta uspešno se gajila na imanjima grofovskih porodica Odeskalhi, Kotek i Palavičini, a nakon Drugog svetskog rata pa sve do sedamdesetih godina 20. veka, evropski jelen se gajio na Fruškoj gori u okviru lovišta iznad Ležimira. Napomenimo, da Fruška gora predstavlja izuzetno pogodno stanište za evropskog jelena, a prema dostupnim podacima, brojno stanje populacije ove vrste divljači na pomenutoj vojvođanskoj planini iznosilo je od 50 do 170 grla, sa zapaženom trofejnom strukturom.

Izgradnja brojnih saobraćajnica, naročito autoputa ''Bratstvo-jedinstvo'', osnovni su razlozi zbog kojih je populacija evropskog jelena nestala sa Fruške gore, s obzirom da nisu ostavljeni prirodni, ali ni umetni prolazi za divljač. Time su presečeni migracioni putevi ove vrste divljači iz posavskih šuma ka Fruškoj gori. Naime, tokom letnjeg perioda i za vreme rike, jelen je obitavao u posavskim hrastovim šumama, iz kojih je nailaskom poplava migrirao ka Fruškoj gori, gde je nalazio sklonište i hranu u zimskom delu godine. Takođe, drugi važan faktor je urbanizacija prostora Fruške gore, čime je ugrožen preko potrebni mir i omogućen veći stepen krivolova, s obzirom da se nije mogla uspostaviti adekvatna kontrola i zaštita na područjima na kojima je došlo do izgradnje vikendica.

S obzirom da je jelen nestao sa prostora Nacionalnog parka Fruška gora, a imajući u vidu ekološki, ekonomski, socijalni i naučni značaj ove vrste divljači, nametnula se potreba za njenim ponovnim naseljavanjem. Početkom 2006. godine, JP ''Nacionalni park Fruška gora'' započeo je realizaciju projekta reintrodukcije evropskog jelena, čiji je osnovni cilj unapređenje stanja šumskog i drugih ekosistema na prostoru NP ''Fruška gora''. Uloga evropskog jelena u održavanju ''dinamičke ravnoteže ekosistema'' ogleda se u redukciji pojedinih biljnih vrsta (bršljan, glog i druge nepoželjne vrste, koje se javljaju na ispašnim površinama). Prirodni uslovi za gajenje evropskog jelena na Fruškoj gori utiču, da bi ona mogla biti razvijana kao reprocentar ove vrste divljači, jer onemogućavaju pojavu i širenje američkog metilja, kojim su zaražene mnoge populacije u nizijskim lovištima na području Vojvodine.

 

 

 

Lokacija prihvatilišta

Pri izboru lokacije za izgradnju prihvatilišta, uzeti su u obzir i drugi faktori vezani za hranu, mir, zaklon u zimskom periodu...  Uzevši sve u obzir, za prihvatilište je izabrana lokacija na lokalitetu ''Ravne'' u istoimenoj gazdinskoj jedinici, čija površina iznosi 108,80 hektara (od toga na livadske površine obuhvataju 10,31 hektar, dok je ostala površina pod šumom). Sastojinske prilike karakterišu najviše zatupljene zajednice izdanačkih šuma cera i lipe, lipe i graba, lipe i kitnjaka, te u manjem delu visoke šume lipe i bukve, bukve i kitnjaka, te cera i kitnjaka. Navedene sastojine, kao i livade nalaze se na lesiviranim kiselim smeđim zemljištima, gajnjačama i eutričnim smeđim zemljištima. Pri tome, najniža nadmorska visina iznosi 260 metara, a najviša 400 metara.

Odabrana lokacija se nalazi u centralnom delu Fruške gore, u okviru koje su već postojali određeni lovno-tehnički objekti, koji su adaptirani i stavljeni u funkciju za potrebe prihvatilišta. Od velikog je značaja što su prilazni putevi u dobrom stanju, a na njima su postavljene rampe koje sprečavaju slobodan pristup do lokaliteta. Važno je napomenuti, da je površina na kojoj se nalazi prihvatilište, prema ''Uputstvu za bonitiranje lovišta'' svrstana delom u I, a delom u II bonitet za staništa evropskog jelena, što znači da postoje svi uslovi za njegov pravilan rast i razvoj. Pomenuti lokalitet je najbolje stanište evropskog jelena na Fruškoj gori, s obzirom da ima nekoliko livada, dosta šumskih površina i manjih vodotokova odnosno potoka i da je izgrađen veliki broj hranilišta i solišta.

Izgradnja prihvatilišta i naseljavanje divljači

Izgradnja prihvatilišta započeta je tokom 2007. godine, a krajem 2008. god. se pristupilo realizaciji faze B, kada je usledila nabavka i socijalizacija jedinki. JP ''Nacionalni park Fruška gora'' je pre početka realizacije projekta ''Reintrodukcija evropskog jelena na Frušku goru'', dobio saglasnost Ministarstva nauke i zaštite životne sredine, Zavoda za zaštitu životne sredine i Uprave za šume pri Ministarstvu poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede, da uveze jelensku divljač. Nakon završetka radova na izgradnji i opremanju prihvatilišta, pristupilo se nabavci divljači sa farmi za uzgoj kvalitetnih grla, koja prvenstveno služe za dalju reprodukciju, gde se između ostalog uzgaja i evropski jelen (Cervus elaphus ssp. hippelaphus), odnosno ista ona podvrsta, koja je nekada naseljavala ove prostore. Upravo to predstavlja garanciju, da neće doći da genetičke ''zagađenosti'' populacije.

Naime, u februaru 2009. godine, iz Kapošvara u Mađarskoj je uveženo 36 grla (šest špizera i 30 košuta), a odmah nakon prihvata, u saradnji sa Veterinarskim zavodom, izvršeno je obeležavanje odnosno čipovanje jedinki radi njihovog praćenja na celom području Nacionalnog parka Fruška gora i šire. Interesantan je podatak, da trenutno brojno stanje jelenske divljači u prihvatilištu iznosi oko 140 jedinki. U narednom planskom periodu, tačnije od ove godine, pristupiće se ispuštanju 100 jedinki u slobodnu prirodu, gde će svaka jedinka biti obeležena radio odašiljačima (ogrlicama). Takođe, u planu je i saradnja sa drugim korisnicima lovišta u zemlji i inostranstvu, u cilju naseljavanja njihovih lovišta i ''osvežavanja krvi'' ovom vrstom divljači.

U prihvatilištu ''Ravne'', jelenska divljač je pod strogim nadzorom stručnjaka, s obzirom da je Stručna služba JP ''Nacionalni park Fruška gora'' organizaciono i tehnološki sposobna za uspešnu realizaciju navedenog projekta. Preduzimaju se sve neophodne mere zdravstvene zaštite, dok lovočuvarska služba danonoćno petrolira duž sedam kilometara dugačke i dva metra visoke žičane ograde, vodeći računa da u prihvatilište ne upadnu krivolovci ili predatori. U ograđenom delu lovišta ''Nacionalni park Fruška gora'' lov na jelensku divljač će u početku potpuno izostati (izuzev sanitarnog odstrela), sve dok se reintrodukovana divljač u potpunosti ne aklimatizuje na novu sredinu. Nakon toga, lov na evropskog jelena će se izvoditi isključivo sa visokih čeka.

Milan Ostojić